WAEC Yoruba 2024
Questions & Answers

Ọ̀rọ̀ 'àṣírí' nínú gbólóhùn yìí túmọ̀ sí 'ìkọ̀kọ̀' tàbí ohun tí a kò fẹ́ kí ẹlòmíràn mọ̀. Àwọn ìyọkù kò bá ìtumọ̀ yìí mu.

Nínú ìwé 'Ẹgbẹ́ Alárá', Àkànní ni orúkọ olórí àwọn alárá. Àwọn orúkọ yòókù kò wà nínú ìtàn náà.

Òwe 'Ẹni tí ó bá ní sùúrù yóò rí àǹfààní' sọ pé sùúrù yóò mú àǹfààní wá. Àwọn ìyọkù kò ní ìtumọ̀ yìí.

Ní àṣà Yorùbá, ọmọ tí a bí lẹ́yìn ìbẹ̀rẹ̀ ìgbéyàwó ni a máa ń pè ní 'Ìyàwó', nítorí ìsopọ̀ pẹ̀lú ìgbéyàwó. Àwọn ìyọkù kò ní ìtumọ̀ yìí.

Èṣù ni a mọ̀ sí 'Aládùúgbò' nítorí ìṣẹ̀ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọlọ́rọ̀ àti olùbánisọ̀rọ̀ láàárín àwọn òrìṣà àti ènìyàn. Àwọn ìyọkù kò ní orúkọ yìí.

Àpèjúwe jẹ́ ọ̀rọ̀ ìṣàpèjúwe tí a lò láti ṣe àpèjúwe ohun kan tàbí ẹnikan ní ìtọ́kasí. Àwọn ìyọkù kò bá ìtumọ̀ yìí mu.

Àpèjúwe 'Ó lẹ́wà bí òdòdó' jẹ́ rere, nítorí ó fi ẹwà òdòdó ṣe àpèjúwe ẹwà ẹni. Àwọn ìyọkù kò fi ohun rere hàn.

Nínú ìwé 'Ọmọ Ọba', Ọ̀jọ̀gbọ́n Àkànní ni olùkọ̀ tí ó kọ́ Ọmọ Ọba. Àwọn ìyọkù kò wà nínú ìtàn náà.

Ìtẹ́lọ́rùn túmọ̀ sí ìdùnnú tàbí ìyọ̀nú pẹ̀lú ohun tí ẹnikan rí. Àwọn ìyọkù kò bá ìtumọ̀ yìí mu.

Oríkì 'Ọmọ Ọba Àtìbà' jẹ́ ọ̀kan tí ó wọ́pọ̀ fún àwọn ọmọ Ọ̀yọ́, nítorí ìsopọ̀ pẹ̀lú Ọba Àtìbà, ọba alágbára ní ìtàn Yorùbá. Àwọn ìyọkù kò ní ìsopọ̀ pàtó pẹ̀lú Ọ̀yọ́.

Òwe jẹ́ ọ̀rọ̀ ìṣàpèjúwe tí a lò láti fi ìmọ̀ràn tàbí ẹ̀kọ́ hàn. Àwọn ìyọkù kò bá ìtumọ̀ yìí mu.

Ọ̀ṣun ni a mọ̀ sí 'Ọba Odò' nítorí ìsopọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú odò àti omi. Àwọn ìyọkù kò ní orúkọ yìí.

Àpèjúwe 'Ó rẹwà bí egbin' jẹ́ búburú, nítorí ó fi ẹwà ẹni wé egbin tí kò dára. Àwọn ìyọkù fi ohun rere hàn.

Nínú ìwé 'Ìrìnkèrindò Nínú Igbó Elégbèje', Elégbèje ni orúkọ olórí igbó. Àwọn orúkọ yòókù kò wà nínú ìtàn náà.

Ìgbẹ́kẹ̀lé túmọ̀ sí ìdánilójú tàbí ìgbàgbọ́ pé ohun kan yóò ṣẹlẹ̀. Àwọn ìyọkù kò bá ìtumọ̀ yìí mu.

Ṣàngó ni a mọ̀ sí 'Ọba Igboro' nítorí ipò rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òrìṣà tí ó ní agbára lórí iná àti ààrá. Àwọn ìyọkù kò ní orúkọ yìí.

Ní àṣà Yorùbá, ọmọ tí a bí lẹ́yìn ikú ìyá rẹ̀ ni a máa ń pè ní 'Yétúndé', tí ó túmọ̀ sí 'ìyá tún dé'. Àwọn ìyọkù kò ní ìtumọ̀ yìí.

Nínú ìwé 'Aláwìíyé', Ìyá Àlàkẹ́ ni orúkọ ìyá Àlàkẹ́. Àwọn ìyọkù kò wà nínú ìtàn náà.

Ìwà túmọ̀ sí àkópọ̀ ìhùwàsí tàbí ìṣe ẹni. Àwọn ìyọkù kò bá ìtumọ̀ yìí mu.

Bàbá Adé ni olùkọ̀ tí ó kọ́ àwọn ọmọ rẹ̀ pé kí wọ́n má ṣe purọ́, láti kọ́ wọn nípa ìwà òtítọ́. Àwọn ìyọkù kò ní ìtàn yìí.

Ọ̀yọ́ ni a mọ̀ sí 'Ìlú ọba' nítorí pé ó jẹ́ ìlú tí àwọn Aláàfin ti ń ṣe ìjọba. Àwọn ìyọkù kò ní orúkọ yìí.

Òwe 'Ẹni tí ó bá purọ́ yóò rí èsì rẹ̀' sọ pé ìwà purọ́ yóò mú èsì búburú wá. Àwọn ìyọkù kò ní ìtumọ̀ yìí.

Àṣà túmọ̀ sí ọ̀nà ìbílẹ̀ tàbí ìṣe tí ó jẹ́ ti ìbílẹ̀ ẹgbẹ́ kan. Àwọn ìyọkù kò bá ìtumọ̀ yìí mu.

Bàbá Adé ni olùkọ̀ tí ó kọ́ àwọn ọmọ rẹ̀ pé kí wọ́n má ṣe fọwọ́ kan ohun tí kò jẹ́ tiwọn, láti kọ́ wọn nípa ìwà òtítọ́. Àwọn ìyọkù kò ní ìtàn yìí.

Ọba Láwọ́nì jẹ́ ọba ìlú Ìbàdàn ní ìgbà ìtàn, ó sì jẹ́ ọba tí ó ní ipa pàtàkì nínú ìtàn Ìbàdàn. Àwọn ìyọkù kò jẹ́ ọba Ìbàdàn.

Nínú ìwé 'Ọgbójú Ọdẹ Nínú Igbó Irúnmọlẹ̀', Àkàrà Ogun bí ọmọ tí a pè ní Ọmọọba. Àwọn orúkọ yòókù kò wà nínú ìtàn náà.

Ìdánilójú túmọ̀ sí ìgbẹ́kẹ̀lé tàbí ìdánilójú pé ohun kan yóò ṣẹlẹ̀. Àwọn ìyọkù kò bá ìtumọ̀ yìí mu.

Nínú ìtàn àtọwọ́dọ́wọ́, Bàbá Adé ni olùkọ̀ tí ó kọ́ àwọn ọmọ rẹ̀ pé kí wọ́n má ṣe jẹun lọ́wọ́ àlejò, láti dáàbò bo àwọn lọ́wọ́ ewu. Àwọn ìyọkù kò ní ìtàn yìí.

Ní àṣà Yorùbá, ọmọ tí a bí nígbà tí ìyá rẹ̀ ń ṣe ìgbéyàwó ni a máa ń pè ní 'Ìyàwó', nítorí ìsopọ̀ pẹ̀lú ìgbéyàwó. Àwọn ìyọkù kò ní ìtumọ̀ yìí.

Òwe 'Ẹni tí ó bá ṣe rere yóò rí rere' sọ pé ìwà rere yóò mú èrè wá. Àwọn ìyọkù kò ní ìtumọ̀ yìí.

Ìjàpá ni a mọ̀ sí ìkà àti ìdàbọ̀bọ̀ nínú àwọn ìtàn ìjàpá, tí ó ń fi ìmọ̀ ìdàbọ̀bọ̀ hàn. Àwọn ìyọkù kò ṣàpèjúwe Ìjàpà dáadáa.

Òwe yìí fi hàn pé sùúrù ń ṣàdáàbò fún ẹni, gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ òwe ṣe hàn. Àwọn ìyọkù kò ṣàpèjúwe ìtumọ̀ òwe náà.

Oríkì ìlú ṣàlàyé ìtàn ìpìlẹ̀ àti ìṣe ìlú, gẹ́gẹ́ bí a ṣe rí nínú ìwé 'Awon Oriki Orile'. Àwọn ìyọkù kò ṣe ìpìlẹ̀ ìtàn ìlú.

Èṣù ni a mọ̀ sí òrìṣà ìdàbọ̀bọ̀ àti ìdàrúdàpọ̀ nínú ìtàn àròsọ Yorùbá. Àwọn ìyọkù kò ní ìtumọ̀ yìí.

Táyé àti Kéhìndé ni orúkọ ìbejì, tí wọ́n jẹ́ ọmọ ìbejì àkọ́kọ́ àti kejì. Àwọn ìyọkù kò ṣàpèjúwe ìbejì.

Òwe yìí fi hàn pé ẹni tí ó ṣe rere tàbí tí ó lẹ́wà kò mọ̀ ìyì ìwà rẹ̀ tàbí ìdàgbàsókè rẹ̀. Àwọn ìyọkù kò ṣàpèjúwe ìtumọ̀ òwe náà.

Òwe jẹ́ ìfiwéra ìmọ̀ tí a lò láti ṣe ìdárayá tàbí kọ ẹ̀kọ́. Àwọn ìyọkù kò ṣàpèjúwe òwe dáadáa.

Ìtàn Ìbàdàn ṣàlàyé ìdí ìpìlẹ̀ àti ìmọ̀ òye ìlú, gẹ́gẹ́ bí ìwé ṣe hàn. Àwọn ìyọkù kò ṣàpèjúwe ìtàn yìí.